भूजलाला कोरड

भूजलाचा बेसुमार उपसा होत असल्याचे अनेकदा सांगण्यात येत असले, तरी अलिकडेच झालेल्या एका अभ्यासाने याबाबतची भयावह आकडेवारी मांडली आहे. सन २००२ ते २०२१ या कालावधीत उत्तर भारतात ४५० घन किलोमीटर एवढ्या प्रचंड भूजलाचा ऱ्हास झाला आहे. एवढेच नव्हे, तर हवामान बदलामुळे येत्या काळात भूजलाचा अधिक ऱ्हास होणार असल्याचा इशाराही या अभ्यासाने दिला आहे.

येथे आहे देशातील सर्वांत मोठा जलसाठा ...

उपसा झालेल्या भूजलाचे प्रमाण हे देशातील सर्वांत मोठा जलसाठा असलेल्या इंदिरा सागरच्या क्षमतेच्या ३७ पट आहे, याकडे आयआयटी गांधीनगरच्या सिव्हिल इंजिनीअरिंग आणि अर्थ सायन्सेस या विभागातील विक्रम साराभाई अध्यासनाचे प्रमुख आणि या अभ्यासाचे मुख्य लेखक विमल मिश्रा यांनी लक्ष वेधले आहे. या अभ्यासात हैदराबादच्या नॅशनल जिओफिजिकल रीसर्च इन्स्टिट्युटमधील संशोधकांचाही समावेश होता. प्रत्यक्ष स्थळावरील निरीक्षणे, उपग्रह माहिती आणि वैज्ञानिक नमुने याआधारे हा अभ्यास केला गेला. यामध्ये असे दिसून आले की, उत्तर भारतात १९५१ ते २०२१ या कालावधीत मान्सूनमधील (जून ते सप्टेंबर) पावसाचे प्रमाण ८.५ टक्क्यांनी घटले आहे, तर हिवाळ्यातील तापमान सरासरी ०.३ अंश सेल्सिअसने वाढले आहे. . त्यामुळे सिंचनासाठी पाण्याची मागणी वाढते, तसेच भूजलाचे पुनर्भरण कमी होते, त्यामुळे आधीच कमी असलेल्या भूजलावर आणखी ताण येत आहे. उत्तर भारतात पाऊस कमी पडल्याने पिकासाठी भूजलावर अवलंबित्व वाढते, तसेच हिवाळे कोरडे गेल्याने मृदेतील ओलावा कमी होतो. सन २०२२मध्ये ही परिस्थिती प्रकर्षाने दिसून आली होती.

भूजलाच्या पुनर्भरणात सहा ते बारा टक्के तूट?

हवामानबदलामुळे पावसाची तूट निर्माण होते, तसेच हिवाळ्यातील तापमान अधिक असते. या कारणांमुळे भूजलाच्या पुनर्भरणात सहा ते बारा टक्के तूट निर्माण होऊ शकते, असा अंदाज या अभ्यासाने वर्तवला आहे. या संशोधनाची निवड ‘अर्थ्स फ्युचर’ या विज्ञानपत्रिकेत प्रसिद्धीसाठी झाली असल्याचे वृत्तसंस्थेने म्हटले आहे. . .

अशाच अधिक बातम्या वाचण्यासाठी भेट द्या महाराष्ट्र टाइम्सला. ताज्या बातम्या, शहर, देश, अर्थ, क्रीडा, भविष्य आणि लाइफस्टाईल संदर्भातील सर्व बातम्यांचे अपडेट्स मिळवा. व्हिडिओ पाहण्यासाठी मराठी TimesXP ला भेट द्या.

2024-07-10T07:04:01Z dg43tfdfdgfd